Bir Tarım Satış Kooperatifi Birliği olmanın ötesinde; kooperatifleri aracılığıyla başta Adana olmak üzere, Çukurova, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da ekonomik ve sosyal yaşama önemli katkılar sunan, pamuğunu, soyasını, ayçiçeğini, yerfıstığını değerlendirdiği üreticilerin yanı sıra, binlerce kişiye istihdam sağlayan, iş ve aş kapısı olan Çukobirlik’in simgesi idi “Genel Müdürlük” binası… Yıllara meydan okuyan, gökyüzüne ihtişamla yükselen yapı, Çukobirlik ile özdeşleşmişti adeta…
Yıllar önce Adalet Bakanlığı’na devredilmişti. Bölge İstinaf Mahkemesi olarak hizmet vereceği söyleniyordu. Ama olmadı…
Bu satırları karalarken kelimeler boğazımda düğümlendi adeta. İnsanların yıllara yüklenen anılarını barındıran koca bina, birkaç saniyede yerle bir edildi.
27 Haziran 1998’de merkez üssü Ceyhan olan deprem sonrası yapılan teknik incelemelerde; binanın çok sağlam olduğu, taşıyıcı unsurların herhangi bir zarar görmediği belirtilmişti.
Ancak; 6 Şubat 2023 depreminde binanın taşıyıcı kolonlarının zarar gördüğü ve yıkılması gerektiği yolunda, doğruluk derecesini net bilmediğim haberler okumuştum sosyal medyada .
Biraz nostaljik olacak belki ama; aynı zamanda Adana’nın hafızası niteliğindeki 16 katlı Çukobirlik Genel Müdürlük hizmet binasında 20 yıla yakın çalışmış, evine ekmek götürmüş, çocuklarını okutmuş birisi olarak, yıkimına üzüldüm. Adana – Mersin arasında gelip giderken mutlaka başımızı kaldırıp baktığımız binayı artık göremeyecek olmanın hüznü kapladı içimi…. Bir döneme damga vurmuş kamusal bir yapının bu şekilde bir sonu hak etmediğini düşündüm.
Dilerim; yine üretici ortaklarının , çalışanlarının, bölge ve ülke ekonomisinin yararına olacak şekilde değerlendirilir de acılar bir nebze hafifler.
Bu arada; özellikle “Destekleme alımları”nın yapıldığı, mevsimlik işçilerle birlikte 7-8 bin kişinin çalıştığı yıllardaki şaşalı durumu olmasa da, kamuoyunun bir bölümünde oluşan ” kurumun kapandığı” şeklindeki yanış algının düzeltilmesi bakımından, Çukobirlik’in halen faaliyette bulunduğunu belirtmek lazım. Geniş bir coğrafyada bugün kendi mülkü olan 36 kooperatifinde – her birinin ayrı yönetim kurulu mevcut – ortak üreticilerine yaklaşık 150 çalışanı ile hizmet vermekte, faaliyet sahasına giren başta kütlü pamuk olmak üzere,ayçiçek , soya, yerfıstığı ürünlerini kendi imkanlarıyla alarak rollergin, sawgın ve yağ fabrikasında işleyerek katma değer sağlamaktadır. Genel müdürlük ve üst Birlik yönetim kurulu yine Adana’da, Mersin karayolunun 19. kilometresindeki kurumun kendi tesislerinde görev yapmaktadır.
Şunu da belirtmeden geçemeyeceğim; Çukobirlik’le birlikte ülkemizdeki 16 Tarım Satış Kooperatifi Birliği’nin nereden nereye geldiği/getirildiği, geçmişte zaman zaman neden ekonomide “kara delik” olarak nitelendirildiği, IMF ve Dünya Bankası’nın da baskısıyla 16 Haziran 2000 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “4572 Sayılı yeni Tarım Satış Kooperatifi ve Birlikleri Kanunu” ile güya özerk yapıya kavuşturulur ve kendi kaderleriyle başbaşa bırakılırken, bu aşamaya gelmesinde siyasi otorite ve yönetimsel hatalarının payı elbette başlı başına, ayrı bir tartışma ve yazı konusu olur.